► Achtergrondteksten

Op deze pagina presenteren wij teksten die door een kernlid van de Ginkgogroep zijn samengesteld. Sommige verwijzen naar bronnenmateriaal, anderen zijn nog in ontwerp of liggen voor ter discussie. De auteur heeft ze autonoom samengesteld. Ze dienen als bijkomende informatie zodat we inzichten ervan kunnen gebruiken en ernaar kunnen verwijzen.

2020

Etymologie van het woord 'religie'

Auteur: Daniël Vanhoutte

September 2020

Religie – Etymologie (Bron: cursus van Herman De Ley, prof. em. UGent)

Bij Romeinse auteurs treft men de volgende etymologieën van het woord religio aan:

  • Cicero leidt het woord af van relegere (herlezen, overdoen, nauwgezet in acht nemen) en typeert daarmee het begrip religie als het voortdurend en ijverig in acht nemen van alles wat op de verering van de goden betrekking heeft (vergelijk De natura deorum II, 28 en De inventione II, 22 en 53).
  • Lactantius verklaart religie uit religare (opnieuw binden, goed binden) en verstaat onder religie de band (liga) tussen God en de mens (Divinae Institutiones IV, 28).
  • Aulus Gellius leidt het begrip af van relinquere (achterlaten) en geeft daarmee aan dat alles wat tot de religie behoort van het profane is afgezonderd (Noctes Atticae IV, 9).
  • Augustinus brengt het woord in verband met re-eligere (opnieuw verkiezen): in de religie kiest de mens God, die hij door de zonde had verloren, weer als bron van zijn zaligheid (De civitate Dei X, 4).

Antieke theorieën over woordafleiding (etymologie) zijn echter zelden betrouwbaar. De moderne taalwetenschap leidt 'religio' af van een (niet overgeleverd) werkwoord 'religere', dat zoiets als 'verplichten' moet hebben betekend. Dat is ook in overeenstemming met de oudst vastgestelde betekenis van 'religio': (het naleven van een) religieuze plicht.

De foutieve etymologie van Lactantius als zou 'religie' eigenlijk verwijzen naar een 'verbinding' tussen god(en) en mensen geniet in sommige religieuze kringen nog steeds een - begrijpelijke - populariteit. Voor een dergelijk type verbinding reserveert het Latijn echter het woord coniunctio.

Twee aanvullende opmerkingen:

1.De meest populaire versie is die van religare (verbinden) maar ze is zeer twijfelachtig omdat in het Latijn het zelfstandig naamwoord dat verwant is met een werkwoord op -are normaal moet eindigen op -atio. Enkele voorbeelden: laudare/laudatio, imitare/imitatio, negare/negatio, salutare/salutatio (en nog vele duizenden andere). Normaal zouden we dus moeten hebben religare/religatio. Het werkwoord “religare” betekent effectief “verbinden” maar het zelfstandig naamwoord “religio” betekent daarom nog niet noodzakelijk “verbinding”. Niettemin kan je met deze etymologie vele kanten uit.

2.Wat etymologisch minstens evenveel aandacht verdient is het prefix (voorvoegsel) re- dat in het Latijn (en in veel andere talen) verwijst naar een herhaling, een terugkeer of een herstel. Van hieruit zouden we religie ook kunnen omschrijven als “herstel van de band met God” of “terugkeer naar het fundament van het menselijk bestaan”.

Download deze etymologie van het begrip 'religie' in PDF

Filosofische en wetenschappelijke visies op het bewustzijn

Auteur: Hubert Van Belle

September 2020

Dit is een discussietekst.

Het  'bewustzijn' of 'zelfbewustzijn' is nog altijd een moeilijk probleem voor filosofen en wetenschappers. Ook  ingenieurs die intelligente robots willen ontwikkelen  beschouwen het als een 'hard probleem'.

Een robot met menselijke kenmerken die het zorgpersoneel volwaardig kan vervangen blijkt een verre wensdroom te zijn. Volgens een gerenommeerd expert in robotica scheppen de berichten die hierover in de media verschijnen meestal onrealistische verwachtingen. De mogelijkheden van Artificiële Intelligentie (AI) en intelligente robots worden immers sterk overschat.

[...]

Lees de hele bijdrage op je scherm | Download de hele bijdrage in PDF

Emergentie en een gelaagd beeld van de werkelijkheid

Auteur: Hubert Van Belle

September 2020

Dit is een discussietekst.

'Emergentie' is een belangrijk begrip dat de relaties tussen de verschillende wetenschappen kan verduidelijken. Het gaat om een moeilijk begrip waarvoor er uiteenlopende definities en verklaringen bestaan.

Dikwijls noemt men een geheel 'emergent' als het meer (of anders) is dan de som van zijn delen. Emergentie wordt in verband gebracht met 'nieuwheid', het nieuwe dat onverwacht en onvoorspelbaar opduikt in de werkelijkheid. De meerwaarde van een geheel ten opzichte van zijn delen is volgens de exacte wetenschappen aan de interacties toe te schrijven.

We stellen hier ook een model van een gelaagde structuur van de werkelijkheid voor: (1) een fysische laag, (2) een biologische laag en (3) een psychosociale laag.

[...]

Lees de hele bijdrage op je scherm | Download de hele bijdrage in PDF

Alternatieve visies op de werkelijkheid

Auteur: Hubert Van Belle

Oktober 2020

Dit is een discussietekst.

Het denken in de exacte wetenschappen wordt gedomineerd door een micro-reductionistische visie op de werkelijkheid. Veel natuurwetenschappers zijn er van overtuigd dat ze uiteindelijk in staat zullen zijn om ook de theorieën uit de menswetenschappen te verklaren. De fysicalistische opvattingen waarop ze zich baseren worden echter nog sterk betwist. In de discussies speelt het emergentiebegrip een grote rol. Het nieuwe dat tijdens het evolutieproces opduikt, mogen we  immers niet uit het oog verliezen. Bovendien mag de mens, de intelligente observator die deel uitmaakt van de wereld, niet weggedacht worden. In deze tekst gaan we in op alternatieve visies die rekening houden met deze fundamentele kritiek. We zoeken tevens naar een denkkader dat ons dichter bij de diepere aard van werkelijkheid zou kunnen brengen.

[...]

Lees de hele bijdrage op je scherm | Download de hele bijdrage in PDF

De wetenschappelijke kijk op de werkelijkheid

Auteur: Hubert Van Belle

29/05/2013 | 23/09//2020

Dit is een discussietekst.

De mens vormt zich van nature een beeld van zijn omgeving en zichzelf. Dit beeld is onmisbaar voor zijn overleven als individu en als soort. Het wereld- en mensbeeld biedt hem immers de mogelijkheid om toekomstige gebeurtenissen te voorzien en zich erop voor te bereiden. De wetenschap is een collectieve en systematische inspanning om kennis over de aard van de werkelijkheid te verzamelen en te structureren. De verschillende wetenschappen richten zich op een bepaald deel en aspect van de werkelijkheid.

Het project van de wetenschap is zeer succesvol gebleken. Soms worden de mogelijkheden van de wetenschappen echter overschat. Het voorspellend vermogen de menswetenschappen is bijvoorbeeld beperkt in vergelijking met de exacte wetenschappen. Hoewel de wetenschappen pretenderen van niet dogmatisch te zijn, is het denkkader van de wetenschap toch op een aantal vooronderstellingen gebaseerd waarvan sommige betwist kunnen worden. In het volgende punt worden de voornaamste uitgangspunten en benaderingen van de exacte wetenschappen geschetst.

[...]

Lees de hele bijdrage op je scherm | Download de hele bijdrage in PDF

 

 

Bewustzijnsontwikkeling

Auteur: Marc Bittremieux

Juni 2020

Dit is een discussietekst.

In deze tekst willen we een schets maken van de bewustzijnsontwikkeling van de mens. Net zoals de cognitieve en morele ontwikkeling volgt ook de geloofsgroei of spirituele groei deze bewustzijnsontwikkeling. Dit wil zeggen dat geloven een dynamisch verloop kent. Toch blijven veel mensen – o.a. in godsdiensten – ervan uitgaan dat geloven een statisch gebeuren is: je gelooft of je gelooft niet; je staat achter de dogma’s of je verwerpt ze. Leerstellingen over erfzonde, over verrijzenis, over maagdelijke geboorte, … (om het bij christelijke stellingen te houden) zijn vandaag de dag inhoudelijk onbegrijpelijk geworden en zodoende voor de hedendaagse mens niet meer uitlegbaar, waardoor ze ook niet (meer) een zinvolle invloed op het dagelijks functioneren hebben. Ze zijn geformuleerd vanuit een bepaald denkkader, vanuit een ander wereldbeeld, dat gelinkt is aan een bepaalde bewustzijnsstadium dat de meesten van ons in het Westen ontgroeid zijn. Toch kunnen deze formuleringen ook vandaag nog een spirituele betekenis hebben. De vertaalslag naar een doorgroeiend levensbeschouwelijk begrijpen gebeurt nog aarzelend of ontbreekt zelfs.

[...]

Lees de hele bijdrage op je scherm | Download de hele bijdrage in PDF

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan gaat u akkoord met deze instellingen.

Sluiten