Achtergrondteksten

Klik op een titel: je vindt telkens een korte inleiding en een PDF-link naar de gehele tekst.

Elke recente browser kan PDF-bestanden openen.

2021

2020

Het nieuwe paradigma | Hubert Van Belle

December 2020

Idefix  is een uitgave als ‘echo van de gemeenschap De Regenboog’. In nr. 178 (oktober-december 2020) schrijft Marc Van Tente over een nieuw paradigma. Hubert Van Belle presenteert hier een uittreksel uit dit Idefix-nummer.

Het nieuwe paradigma

Onder deze opvallende titel ging Marc Van Tente in op prangende vragen over de toekomst van het religieus geloof. Hoéven wij het christendom en de andere religies naar morgen over te dragen? Is het zinvol? En waarom? En hoe? In zijn antwoord wijst hij op de nood aan een nieuw denkkader dat meer rekening houdt met de hedendaagse cultuur. Hij stelt dat het geloof zich waarschijnlijk steeds meer los van de religieuze tradities zal ontwikkelen tot een post-religionele of seculiere, spiritualiteit.

Lees hier de hele bijdrage in PDF.

Alternatieve visies op de werkelijkheid | Hubert Van Belle

Oktober 2020

Deze achtergrondtekst is een discussietekst.

Het denken in de exacte wetenschappen wordt gedomineerd door een micro-reductionistische visie op de werkelijkheid. Veel natuurwetenschappers zijn er van overtuigd dat ze uiteindelijk in staat zullen zijn om ook de theorieën uit de menswetenschappen te verklaren. De fysicalistische opvattingen waarop ze zich baseren worden echter nog sterk betwist. In de discussies speelt het emergentiebegrip een grote rol. Het nieuwe dat tijdens het evolutieproces opduikt, mogen we  immers niet uit het oog verliezen. Bovendien mag de mens, de intelligente observator die deel uitmaakt van de wereld, niet weggedacht worden. In deze tekst gaan we in op alternatieve visies die rekening houden met deze fundamentele kritiek. We zoeken tevens naar een denkkader dat ons dichter bij de diepere aard van werkelijkheid zou kunnen brengen.

Lees hier de hele bijdrage in PDF

Filosofische en wetenschappelijke visies op het bewustzijn | Hubert Van Belle

September 2020

Deze achtergrondtekst is een discussietekst.

Het  ‘bewustzijn’ of ‘zelfbewustzijn’ is nog altijd een moeilijk probleem voor filosofen en wetenschappers. Ook  ingenieurs die intelligente robots willen ontwikkelen  beschouwen het als een ‘hard probleem’.

Een robot met menselijke kenmerken die het zorgpersoneel volwaardig kan vervangen blijkt een verre wensdroom te zijn. Volgens een gerenommeerd expert in robotica scheppen de berichten die hierover in de media verschijnen meestal onrealistische verwachtingen. De mogelijkheden van Artificiële Intelligentie (AI) en intelligente robots worden immers sterk overschat.

Lees hier de hele bijdrage in PDF

Emergentie en een gelaagd beeld van de werkelijkheid | Hubert Van Belle

September 2020

Deze achtergrondtekst is een discussietekst.

‘Emergentie’ is een belangrijk begrip dat de relaties tussen de verschillende wetenschappen kan verduidelijken. Het gaat om een moeilijk begrip waarvoor er uiteenlopende definities en verklaringen bestaan.

Dikwijls noemt men een geheel ‘emergent’ als het meer (of anders) is dan de som van zijn delen. Emergentie wordt in verband gebracht met ‘nieuwheid’, het nieuwe dat onverwacht en onvoorspelbaar opduikt in de werkelijkheid. De meerwaarde van een geheel ten opzichte van zijn delen is volgens de exacte wetenschappen aan de interacties toe te schrijven.

We stellen hier ook een model van een gelaagde structuur van de werkelijkheid voor: (1) een fysische laag, (2) een biologische laag en (3) een psychosociale laag.

Lees hier de hele bijdrage in PDF

De wetenschappelijke kijk op de werkelijkheid | Hubert Van Belle

Mei 2013, September 2020

Deze achtergrondtekst is een discussietekst.

De mens vormt zich van nature een beeld van zijn omgeving en zichzelf. Dit beeld is onmisbaar voor zijn overleven als individu en als soort. Het wereld- en mensbeeld biedt hem immers de mogelijkheid om toekomstige gebeurtenissen te voorzien en zich erop voor te bereiden. De wetenschap is een collectieve en systematische inspanning om kennis over de aard van de werkelijkheid te verzamelen en te structureren. De verschillende wetenschappen richten zich op een bepaald deel en aspect van de werkelijkheid.

Het project van de wetenschap is zeer succesvol gebleken. Soms worden de mogelijkheden van de wetenschappen echter overschat. Het voorspellend vermogen de menswetenschappen is bijvoorbeeld beperkt in vergelijking met de exacte wetenschappen. Hoewel de wetenschappen pretenderen van niet dogmatisch te zijn, is het denkkader van de wetenschap toch op een aantal vooronderstellingen gebaseerd waarvan sommige betwist kunnen worden. In het volgende punt worden de voornaamste uitgangspunten en benaderingen van de exacte wetenschappen geschetst.

Lees hier de hele bijdrage in PDF

Bewustzijnsontwikkeling | Marc Bittremieux

Juni 2020

Deze achtergrondtekst is een discussietekst.

In deze tekst willen we een schets maken van de bewustzijnsontwikkeling van de mens. Net zoals de cognitieve en morele ontwikkeling volgt ook de geloofsgroei of spirituele groei deze bewustzijnsontwikkeling. Dit wil zeggen dat geloven een dynamisch verloop kent. Toch blijven veel mensen – o.a. in godsdiensten – ervan uitgaan dat geloven een statisch gebeuren is: je gelooft of je gelooft niet; je staat achter de dogma’s of je verwerpt ze. Leerstellingen over erfzonde, over verrijzenis, over maagdelijke geboorte, … (om het bij christelijke stellingen te houden) zijn vandaag de dag inhoudelijk onbegrijpelijk geworden en zodoende voor de hedendaagse mens niet meer uitlegbaar, waardoor ze ook niet (meer) een zinvolle invloed op het dagelijks functioneren hebben. Ze zijn geformuleerd vanuit een bepaald denkkader, vanuit een ander wereldbeeld, dat gelinkt is aan een bepaalde bewustzijnsstadium dat de meesten van ons in het Westen ontgroeid zijn. Toch kunnen deze formuleringen ook vandaag nog een spirituele betekenis hebben. De vertaalslag naar een doorgroeiend levensbeschouwelijk begrijpen gebeurt nog aarzelend of ontbreekt zelfs.

Lees hier de hele bijdrage in PDF