Religie – Etymologie van het woord religie

Etymologie aangeboden door
Daniël Vanhoutte
Designer

Bron: cursus van Herman De Ley, prof. em. UGent

Bij Romeinse auteurs treft men de volgende etymologieën van het woord religio aan:

  • Cicero leidt het woord af van relegere (herlezen, overdoen, nauwgezet in acht nemen) en typeert daarmee het begrip religie als het voortdurend en ijverig in acht nemen van alles wat op de verering van de goden betrekking heeft (vergelijk De natura deorum II, 28 en De inventione II, 22 en 53).
  • Lactantius verklaart religie uit religare (opnieuw binden, goed binden) en verstaat onder religie de band (liga) tussen God en de mens (Divinae Institutiones IV, 28).
  • Aulus Gellius leidt het begrip af van relinquere (achterlaten) en geeft daarmee aan dat alles wat tot de religie behoort van het profane is afgezonderd (Noctes Atticae IV, 9).
  • Augustinus brengt het woord in verband met re-eligere (opnieuw verkiezen): in de religie kiest de mens God, die hij door de zonde had verloren, weer als bron van zijn zaligheid (De civitate Dei X, 4).

Antieke theorieën over woordafleiding (etymologie) zijn echter zelden betrouwbaar. De mo-derne taalwetenschap leidt ‘religio’ af van een (niet overgeleverd) werkwoord ‘religere’, dat zoiets als ‘verplichten’ moet hebben betekend. Dat is ook in overeenstemming met de oudst vastgestelde betekenis van ‘religio’: (het naleven van een) religieuze plicht.

De foutieve etymologie van Lactantius als zou ‘religie’ eigenlijk verwijzen naar een ‘verbin-ding’ tussen god(en) en mensen geniet in sommige religieuze kringen nog steeds een – be-grijpelijke – populariteit. Voor een dergelijk type verbinding reserveert het Latijn echter het woord coniunctio.

Twee aanvullende opmerkingen:

  1. De meest populaire versie is die van religare (verbinden) maar ze is zeer twijfelachtig om-dat in het Latijn het zelfstandig naamwoord dat verwant is met een werkwoord op -are nor-maal moet eindigen op -atio. Enkele voorbeelden: laudare/laudatio, imitare/imitatio, nega-re/negatio, salutare/salutatio (en nog vele duizenden andere). Normaal zouden we dus moe-ten hebben religare/religatio. Het werkwoord “religare” betekent effectief “verbinden” maar het zelfstandig naamwoord “religio” betekent daarom nog niet noodzakelijk “verbin-ding”. Niettemin kan je met deze etymologie vele kanten uit.
  2. Wat etymologisch minstens evenveel aandacht verdient is het prefix (voorvoegsel) re- dat in het Latijn (en in veel andere talen) verwijst naar een herhaling, een terugkeer of een her-stel. Van hieruit zouden we religie ook kunnen omschrijven als “herstel van de band met God” of “terugkeer naar het fundament van het menselijk bestaan”.

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan gaat u akkoord met deze instellingen.

Sluiten